| |
|
| | |
| | 构造法是不等式证明中的一种重要方法. |
| | 主要利用引人适当的恒等式、 函数、图形、数列等辅助手段, 使命题转化, 变成较为直观和本质的形式, 进而使不等式获证. |
| | 5.1 构造恒等式恒等式可以看作是最强的不等式, 有时候, 通过补充不等式中略去的那些项或因式, 可以得到隐藏在其背后的恒等式, 这样往往能找到证题的突破口, 因为恒等式的结果是显然的. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | 5.2 构造函数根据代数式的特征, 构造适当的函数, 利用一次函数、二次函数的性质, 以及函数的单调性等性质, 可以帮助我们来证明不等式. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | 5.3 构造图形如果问题条件中的数量关系有明显的几何意义或以某种方式可与几何 图形建立联系, 那么通过作图构造图形, 将题设的条件及数量关系直接在图形中得到实现,然后在构造的图形中寻求所证的结论. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | 5.4 构造对偶式在一些轮换不等式中, 构造一个新的对偶轮换式与原不等式一起考虑, 常常能起到意想不到的效果. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | 5.5 构造数列在遇到与 $n$ 有关的不等式时, 可以考虑构造辅助数列, 并通过数列的性质 (如单调性) 来证题. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | 5.6 构造辅助命题如果一个命题直接证比较困难, 可以试着考虑建立辅助命题来帮助证题. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例1. 已知 $a^2+b^2+c^2+d^2=1$, 求证: |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | (a+b)^4+(a+c)^4+(a+d)^4+(b+c)^4 \\ |
| | +(b+d)^4+(c+d)^4 \leqslant 6 . |
| | \end{gathered} \label{(1)} |
| | $$ |
| | |
| | 分析:由已知可得 $\left(a^2+b^2+c^2+d^2\right)^2=1$, 我们要设法挖掘它与四次式 (1) 间的关系. |
| | 注意到要使 $(a+b)^4$ 中 $a$ 的奇次项不在 $\left(a^2+b^2+c^2+d^2\right)^2$ 的展开式中出现, 可以配上 $(a-b)^4$ 与之相消, 这样就找到了突破口. |
| | 证明考虑和式: $(a-b)^4+(a-c)^4+(a-d)^4+(b-c)^4+(b-d)^4+ (c-d)^4$, 不难发现它与(1)左端恰好构成恒等式, 即 : |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | (a+b)^4+(a-b)^4+(a+c)^4+(a-c)^4+(a+d)^4+(a-d)^4 \\ |
| | +(b+c)^4+(b-c)^4+(b+d)^4+(b-d)^4+(c+d)^4+(c-d)^4 \\ |
| | =6\left(a^2+b^2+c^2+d^2\right)^2 |
| | \end{gathered} \label{(2)} |
| | $$ |
| | 由(2)立刻证得(1)成立. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例2. 设 $\triangle A_1 A_2 A_3$ 与 $\triangle B_1 B_2 B_3$ 的边长分别为 $a_1 、 a_2 、 a_3$ 与 $b_1 、 b_2 、 b_3$, 面积分别为 $S_1 、 S_2$, 又记 |
| | $$ |
| | H=a_1^2\left(-b_1^2+b_2^2+b_3^2\right)+a_2^2\left(b_1^2-b_2^2+b_3^2\right)+a_3^2\left(b_1^2+b_2^2-b_3^2\right) . |
| | $$ |
| | 则对于 $\lambda \in\left\{\frac{b_1^2}{a_1^2}, \frac{b_2^2}{a_2^2}, \frac{b_3^2}{a_3^2}\right\}$, 求证: $H \geqslant 8\left(\lambda S_1^2+\frac{1}{\lambda} S_2^2\right)$. |
| | |
| | 证明:由海伦公式, 有 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | 16 S_1^2=2 a_1^2 a_2^2+2 a_2^2 a_3^2+2 a_3^2 a_1^2-a_1^4-a_2^4-a_3^4, \\ |
| | 16 S_2^2=2 b_1^2 b_2^2+2 b_2^2 b_3^2+2 b_3^2 b_1^2-b_1^4-b_2^4-b_3^4 . \\ |
| | \text { 记 } D_1=\sqrt{\lambda} a_1^2-\sqrt{\frac{1}{\lambda}} b_1^2, D_2=\sqrt{\lambda} a_2^2-\sqrt{\frac{1}{\lambda}} b_2^2, D_3=\sqrt{\lambda} a_3^2-\sqrt{\frac{1}{\lambda}} b_3^2 . \text { 则 } |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 有恒等式 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & H-8\left(\lambda S_1^2+\frac{1}{\lambda} S_2^2\right) \\ |
| | = & \frac{1}{2}\left(D_1^2+D_2^2+D_3^2\right)-\left(D_1 D_2+D_2 D_3+D_3 D_1\right) . |
| | \end{aligned} \label{(1)} |
| | $$ |
| | 当 $\lambda=\frac{b_1^2}{a_1^2}$ 时, $D_1=0$, (1)式即为 |
| | $$ |
| | H-8\left(\lambda S_1^2+\frac{1}{\lambda} S_2^2\right)=\frac{1}{2}\left(D_2-D_3\right)^2 . |
| | $$ |
| | 故结论成立. |
| | 同理原不等式对 $\lambda=\frac{b_2^2}{a_2^2}$ 或 $\frac{b_3^2}{a_3^2}$ 也成立. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例3. 已知 $a, b, c \in(-2,1)$, 求证: |
| | $$ |
| | a b c>a+b+c-2 . |
| | $$ |
| | |
| | 分析:不等式的两边是关于 $a 、 b 、 c$ 对称的,且 $a 、 b 、 c$ 都是一次的,所以可以尝试构造一次函数. |
| | 证明设 $f(x)=(b c-1) x-b-c+2$, 则有 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | f(-2) & =-2 b c-b-c+4 \\ |
| | & =-2\left(b+\frac{1}{2}\right)\left(c+\frac{1}{2}\right)+\frac{9}{2} . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 因为 $b, c \in(-2,1)$, 所以 $b+\frac{1}{2}, c+\frac{1}{2} \in\left(-\frac{3}{2}, \frac{3}{2}\right)$, 故 |
| | $$ |
| | \left(b+\frac{1}{2}\right)\left(c+\frac{1}{2}\right) \leqslant\left|b+\frac{1}{2}\right| \cdot\left|c+\frac{1}{2}\right|<\frac{9}{4}, |
| | $$ |
| | 从而 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | f(-2)=-2\left(b+\frac{1}{2}\right)\left(c+\frac{1}{2}\right)+\frac{9}{2} \\ |
| | >-2 \cdot \frac{9}{4}+\frac{9}{2}=0, \\ |
| | f(1)=b c-b-c+1=(1-b)(1-c)>0, |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 所以, 当 $x \in(-2,1)$ 时, $f(x)$ 恒大于 0 ,于是 $f(a)>0$, 即 |
| | $$ |
| | a b c>a+b+c-2 \text {. } |
| | $$ |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例4. 设 $x_1, x_2, x_3, y_1, y_2, y_3 \in \mathbf{R}$, 且满足 $x_1^2+x_2^2+x_3^2 \leqslant 1$, 求证: |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & \left(x_1 y_1+x_2 y_2+x_3 y_3-1\right)^2 \\ |
| | \geqslant & \left(x_1^2+x_2^2+x_3^2-1\right)\left(y_1^2+y_2^2+y_3^2-1\right) . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | |
| | 证明:当 $x_1^2+x_2^2+x_3^2=1$ 时,原不等式显然成立. |
| | 当 $x_1^2+x_2^2+x_3^2<1$ 时, 构造二次函数 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | f(t) & =\left(x_1^2+x_2^2+x_3^2-1\right) t^2-2\left(x_1 y_1+x_2 y_2+x_3 y_3-1\right) t+\left(y_1^2+y_2^2+y_3^2-1\right) \\ |
| | & =\left(x_1 t-y_1\right)^2+\left(x_2 t-y_2\right)^2+\left(x_3 t-y_3\right)^2-(t-1)^2 |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 这是一个开口向下的抛物线, 又因为 |
| | $$ |
| | f(1)=\left(x_1-y_1\right)^2+\left(x_2-y_2\right)^2+\left(x_3-y_3\right)^2 \geqslant 0, |
| | $$ |
| | 所以,此抛物线的图象与 $x$ 轴一定有交点,从而 |
| | $$ |
| | \Delta=4\left(x_1 y_1+x_2 y_2+x_3 y_3-1\right)^2-4\left(x_1^2+x_2^2+x_3^2-1\right)\left(y_1^2+y_2^2+y_3^2-1\right) \geqslant 0, |
| | $$ |
| | 故 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & \left(x_1 y_1+x_2 y_2+x_3 y_3-1\right)^2 \\ |
| | \geqslant & \left(x_1^2+x_2^2+x_3^2-1\right)\left(y_1^2+y_2^2+y_3^2-1\right) . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 说明对于要证明 " $A \cdot C \geqslant($ 或 $\leqslant) B^2$ " 这类不等式, 我们先把不等式变形为 |
| | $$ |
| | 4 A \cdot C \geqslant(\text { 或 } \leqslant)(2 B)^2, |
| | $$ |
| | 然后构造一个二次函数 $f(x)=A x^2-(2 B) x+C$, 再设法证明其判别式 $\Delta \leqslant$ 0 (或 $\geqslant 0)$. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例5. 设 $\triangle A B C$ 的三边长 $a 、 b 、 c$ 满足: $a+b+c=1$, 求证: |
| | $$ |
| | 5\left(a^2+b^2+c^2\right)+18 a b c \geqslant \frac{7}{3} . |
| | $$ |
| | |
| | 证明:由 $a^2+b^2+c^2=(a+b+c)^2-2(a b+b c+c a)$ |
| | $$ |
| | =1-2(a b+b c+c a) \text {, } |
| | $$ |
| | 可知原不等式等价于 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | \frac{5}{9}(a b+b c+c a)-a b c \leqslant \frac{4}{27} . \label{(1)} \\ |
| | \text { 令 } f(x)=(x-a)(x-b)(x-c)=x^3-x^2+(a b+b c+c a) x-a b c, |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 则 |
| | $$ |
| | f\left(\frac{5}{9}\right)=\left(\frac{5}{9}\right)^3-\left(\frac{5}{9}\right)^2+\frac{5}{9}(a b+b c+c a)-a b c . |
| | $$ |
| | 由于 $a 、 b 、 c$ 为三角形三边长, 有 $a, b, c \in\left(0, \frac{1}{2}\right)$, 故 $\frac{5}{9}-a 、 \frac{5}{9}-b$ 及 $\frac{5}{9}-c$ 都大于 0 ,所以 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | f\left(\frac{5}{9}\right) & =\left(\frac{5}{9}-a\right)\left(\frac{5}{9}-b\right)\left(\frac{5}{9}-c\right) \\ |
| | & \leqslant \frac{1}{27} \cdot\left[\left(\frac{5}{9}-a\right)+\left(\frac{5}{9}-b\right)+\left(\frac{5}{9}-c\right)\right]^3 \\ |
| | & =\frac{8}{27^2} . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 因此 $\frac{8}{27^2} \geqslant\left(\frac{5}{9}\right)^3-\left(\frac{5}{9}\right)^2+\frac{5}{9}(a b+b c+c a)-a b c$, 整理即得(1)式, 故原不等式得证. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例6. 已知不等式 |
| | $$ |
| | \sqrt{2}(2 a+3) \cos \left(\theta-\frac{\pi}{4}\right)+\frac{6}{\sin \theta+\cos \theta}-2 \sin 2 \theta<3 a+6 |
| | $$ |
| | 对于 $\theta \in\left[0, \frac{\pi}{2}\right]$ 恒成立,求 $a$ 的取值范围. |
| | |
| | 解:设 $\sin \theta+\cos \theta=x$, 则 $x \in[1, \sqrt{2}]$, 且 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | \sin 2 \theta & =2 \sin \theta \cos \theta=x^2-1, \\ |
| | \cos \left(\theta-\frac{\pi}{4}\right) & =\frac{\sqrt{2}}{2} \cos \theta+\frac{\sqrt{2}}{2} \sin \theta=\frac{\sqrt{2}}{2} x . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 从而原不等式可化为 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | (2 a+3) x+\frac{6}{x}-2\left(x^2-1\right)<3 a+6, \\ |
| | 2 x^3-(2 a+3) x^2+(3 a+4) x-6>0, \\ |
| | (2 x-3)\left(x^2-a x+2\right)>0, |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 即因为 $x \in[1, \sqrt{2}]$, 所以 $2 x-3<0$, 从而不等式 $x^2-a x+2<0$ 对于 $x \in[1$, $\sqrt{2}]$ 恒成立, 即 $a>x+\frac{2}{x}, x \in[1, \sqrt{2}]$ 恒成立. |
| | $$ |
| | \text { 令 } f(x)=x+\frac{2}{x}, x \in[1, \sqrt{2}] \text {, 则 } a>f_{\text {max }}(x) \text {. } |
| | $$ |
| | 因为 $f(x)=x+\frac{2}{x}$ 在 $[1, \sqrt{2}]$ 上单调递减, 所以 $f_{\text {max }}(x)=f(1)=3$, 所以 $a$ 的取值范围为 $a>3$. |
| | 说明利用函数的单调性, 以及求函数最值的方法可以帮助我们来证明不等式. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例7. 求证: 对任意正实数 $a 、 b 、 c$, 都有 |
| | $$ |
| | 1<\frac{a}{\sqrt{a^2+b^2}}+\frac{b}{\sqrt{b^2+c^2}}+\frac{c}{\sqrt{c^2+a^2}} \leqslant \frac{3 \sqrt{2}}{2} . |
| | $$ |
| | |
| | 证明:令 $x=\frac{b^2}{a^2}, y=\frac{c^2}{b^2}, z=\frac{a^2}{c^2}$, 则 $x, y, z \in \mathbf{R}^{+}, x y z=1$. 于是只需证明 |
| | $$ |
| | 1<\frac{1}{\sqrt{1+x}}+\frac{1}{\sqrt{1+y}}+\frac{1}{\sqrt{1+z}} \leqslant \frac{3 \sqrt{2}}{2} . |
| | $$ |
| | 不妨设 $x \leqslant y \leqslant z$, 令 $A=x y$, 则 $z=\frac{1}{A}, A \leqslant 1$. 于是 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | \frac{1}{\sqrt{1+x}}+\frac{1}{\sqrt{1+y}}+\frac{1}{\sqrt{1+z}} & >\frac{1}{\sqrt{1+x}}+\frac{1}{\sqrt{1+\frac{1}{x}}} \\ |
| | & =\frac{1+\sqrt{x}}{\sqrt{1+x}}>1 . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 设 $u=\frac{1}{\sqrt{1+A+x+\frac{A}{x}}}$, 则 $u \in\left(0, \frac{1}{1+\sqrt{A}}\right]$, 当且仅当 $x=\sqrt{A}$ 时, |
| | $u=\frac{1}{1+\sqrt{A}}$. 于是 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & \left(\frac{1}{\sqrt{1+x}}+\frac{1}{\sqrt{1+y}}\right)^2 \\ |
| | = & \left(\frac{1}{\sqrt{1+x}}+\frac{1}{\sqrt{1+\frac{A}{x}}}\right)^2 \\ |
| | = & \frac{1}{1+x}+\frac{1}{1+\frac{A}{x}}+\frac{2}{\sqrt{1+A+x+\frac{A}{x}}} \\ |
| | = & \frac{2+x+\frac{A}{x}}{1+A+x+\frac{A}{\dot{x}}}+\frac{2}{\sqrt{1+A+x+\frac{A}{x}}} \\ |
| | = & 1+(1-A) u^2+2 u . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 构造函数, 令 $f(u)=(1-A) u^2+2 u+1$, 则 $f(u)$ 在 $u \in\left(0, \frac{1}{1+\sqrt{A}}\right]$ 上是增函数, 所以 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | \frac{1}{\sqrt{1+x}}+ & \frac{1}{\sqrt{1+y}}-\leqslant \sqrt{f\left(\frac{1}{1+\sqrt{A}}\right)}=\frac{2}{\sqrt{1+\sqrt{A}}} . \\ |
| | \text { 令 } \sqrt{A}=v, \text { 则 } & \frac{1}{\sqrt{1+x}}+\frac{1}{\sqrt{1+y}}+\frac{1}{\sqrt{1+z}} \\ |
| | & \leqslant \frac{2}{\sqrt{1+\sqrt{A}}}+\frac{1}{\sqrt{1+\frac{1}{A}}} \\ |
| | & =\frac{2}{\sqrt{1+v}}+\frac{\sqrt{2} v}{\sqrt{2(1+v)}} \\ |
| | & \leqslant \frac{2}{\sqrt{1+v}}+\frac{\sqrt{2} v}{1+v} \\ |
| | & =\frac{2}{\sqrt{1+v}}+\sqrt{2}-\frac{\sqrt{2}}{1+v} \\ |
| | & =-\sqrt{2}\left(\frac{1}{\sqrt{1+v}}-\frac{\sqrt{2}}{2}\right)^2+\frac{3 \sqrt{2}}{2} \\ |
| | & \leqslant \frac{3 \sqrt{2}}{2} . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例8. 求证: 对任意实数 $x$,均有 |
| | $$ |
| | \left|\sqrt{x^2+x+1}-\sqrt{x^2-x+1}\right|<1 . |
| | $$ |
| | |
| | 证明:因为 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & \left|\sqrt{x^2+x+1}-\sqrt{x^2-x+1}\right| \\ |
| | = & \left|\sqrt{\left(x+\frac{1}{2}\right)^2+\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^2}-\sqrt{\left(x-\frac{1}{2}\right)^2+\left(\frac{\sqrt{3}}{2}\right)^2}\right| . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 上式可看作直角坐标系中点 $P\left(x, \frac{\sqrt{3}}{2}\right)$ 到点 $A\left(-\frac{1}{2}, 0\right)$ 与点 $B\left(\frac{1}{2}, 0\right)$ 的距离的差, 如图(<FilePath:./figures/fig-c5i1.png>)所示. |
| | 根据三角形两边之差小于第三边及 $A B=1$, 得 |
| | $$ |
| | \left|\sqrt{x^2+x+1}-\sqrt{x^2-x+1}\right|<1 . |
| | $$ |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例9. 设 $x 、 y 、 z$ 为实数, $0<x<y<z<\frac{\pi}{2}$, 求证: |
| | $$ |
| | \frac{\pi}{2}+2 \sin x \cos y+2 \sin y \cos z>\sin 2 x+\sin 2 y+\sin 2 z . |
| | $$ |
| | |
| | 证明:原不等式等价于 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | \frac{\pi}{4}>\sin x(\cos x-\cos y)+ \\ |
| | \sin y(\cos y-\cos z)+\sin z \cos z . |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 构造图形如图(<FilePath:./figures/fig-c5i2.png>) 所示. |
| | 圆 $O$ 是单位圆, $S_1 、 S_2 、 S_3$ 分别是三个小矩形的面积, 则 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & S_1=\sin x(\cos x-\cos y), \\ |
| | & S_2=\sin y(\cos y-\cos z), \\ |
| | & S_3=\sin z \cos z . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 由于 $S_1+S_2+S_3<\frac{1}{4} \cdot \pi \cdot 1^2=\frac{1}{4} \pi$, 故有 |
| | $$ |
| | \frac{\pi}{4}>\sin x(\cos x-\cos y)+\sin y(\cos y-\cos z)+\sin z \cos z, |
| | $$ |
| | 故原不等式成立. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例10. 设 $x 、 y 、 z 、 \alpha 、 \beta 、 \gamma$ 为正数, $\alpha 、 \beta 、 \gamma$ 中任意两数之和大于第三个且属于区间 $[0, \pi)$, 求证: |
| | $$ |
| | \sqrt{x^2+y^2-2 x y \cos \alpha}+\sqrt{y^2+z^2-2 y z \cos \beta} \geqslant \sqrt{z^2+x^2-2 z x \cos \gamma} . |
| | $$ |
| | |
| | 分析:不等式中的项让我们联想到余弦定理的形式, 提示我们去构造一些三角形. |
| | 证明因为 $\alpha<\beta+\gamma<\pi, \beta<\gamma+\alpha<\pi, \gamma<\alpha+\beta<\pi, \gamma<\alpha+\beta<\pi$, 故从空间一点 $P$ 可作一个三角面 $P-A B C$ 使得: |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | \angle A P B=\alpha, \\ |
| | \angle B P C=\beta, \\ |
| | \angle C P A=\gamma ; \\ |
| | P A=x, P B=y, \\ |
| | P C=z |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 如图(<FilePath:./figures/fig-c5i3.png>). |
| | 这样一来,利用 $A B+B C \geqslant A C$, 有原不等式成立. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例11. 已知 $|u| \leqslant \sqrt{2}, v$ 是正实数,求证: |
| | $$ |
| | S=(u-v)^2+\left(\sqrt{2-u^2}-\frac{9}{v}\right)^2 \geqslant 8 . |
| | $$ |
| | |
| | 证明:关键是看出 $S$ 的表达式恰为直角坐标系中点 $A\left(u, \sqrt{2-u^2}\right)$ 与点 $B\left(u, \frac{9}{v}\right)$ 之间距离的平方. |
| | 显然, 点 $A$ 在圆 $x^2+y^2=2$ 上, 点 $B$ 在双曲线 $x y=9$ 上. |
| | 因此, 问题就转化为求圆 $x^2+y^2=2$ 到双曲线 $x y=9$ 之间的最短距离, |
| | 在图形上易见此最短距离即点 $A(1,1)$ 与 $B(3,3)$ 的距离, 长为 $2 \sqrt{2}$. |
| | 所以 $S$ 的最小值为 $(2 \sqrt{2})^2=8$. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例12. 若 $a_1+a_2+\cdots+a_n=1$, 求证: |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | \overline{a_1^3+a_1^2 a_2}+\frac{a_1^4}{+a_1 a_2^2+a_2^3}+\frac{a_2^4}{a_2^3+a_2^2 a_3+a_2 a_3^2+a_3^3}+\cdots \\ |
| | +\frac{a_n^4}{a_n^3+a_n^2 a_1+a_1^2 a_n+a_1^3} \geqslant \frac{1}{4} . |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | |
| | 证明:记原不等式左端为 $A$. |
| | 构造对偶式 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & B=\frac{a_2^4}{a_1^3+a_1^2 a_2+a_1 a_2^2+a_2^3}+\cdots+\frac{a_1^4}{a_n^3+a_n^2 a_1+a_1^2 a_n+a_1^3}, \\ |
| | & A-B=\frac{\left(a_1^2+a_2^2\right)\left(a_1+a_2\right)\left(a_1-a_2\right)}{\left(a_1^2+a_2^2\right)\left(a_1+a_2\right)}+\cdots \\ |
| | & +\frac{\left(a_n^2+a_1^2\right)\left(a_n+a_1\right)\left(a_n-a_1\right)}{\left(a_n^2+a_1^2\right)\left(a_n+a_1\right)} \\ |
| | & =\left(a_1-a_2\right)+\left(a_2-a_3\right)+\cdots+\left(a_n-a_1\right) \\ |
| | & =0 \text {, } \\ |
| | & |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 那么 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | A-B= & \frac{\left(a_1^2+a_2^2\right)\left(a_1+a_2\right)\left(a_1-a_2\right)}{\left(a_1^2+a_2^2\right)\left(a_1+a_2\right)}+\cdots \\ |
| | & +\frac{\left(a_n^2+a_1^2\right)\left(a_n+a_1\right)\left(a_n-a_1\right)}{\left(a_n^2+a_1^2\right)\left(a_n+a_1\right)} \\ |
| | = & \left(a_1-a_2\right)+\left(a_2-a_3\right)+\cdots+\left(a_n-a_1\right) \\ |
| | = & 0, |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 故 $A=B$. |
| | 又因为 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & \frac{a_1^4+a_2^4}{\left(a_1^2+a_2^2\right)\left(a_1+a_2\right)} \geqslant \frac{\left(a_1^2+a_2^2\right)^2}{2\left(a_1^2+a_2^2\right)\left(a_1+a_2\right)} \\ |
| | &=\frac{a_1^2+a_2^2}{2\left(a_1+a_2\right)} \geqslant \frac{\left(a_1+a_2\right)^2}{4\left(a_1+a_2\right)} \\ |
| | &=\frac{a_1+a_2}{4}, |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 所以 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | A & =\frac{1}{2}(A+B) \\ |
| | & \geqslant \frac{1}{2}\left[\frac{1}{4}\left(a_1+a_2\right)+\frac{1}{4}\left(a_2+a_3\right)+\cdots+\frac{1}{4}\left(a_n+a_1\right)\right] \\ |
| | & =\frac{1}{4} . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例13. 设 $x_n=\sqrt{2+\sqrt[3]{3+\cdots+\sqrt[n]{n}}}$, 求证: |
| | $$ |
| | x_{n+1}-x_n<\frac{1}{n !}, n=2,3, \cdots \text {. } |
| | $$ |
| | |
| | 证明:当 $n=2$ 时, $x_3-x_2=\sqrt{2+\sqrt[3]{3}}-\sqrt{2}<\frac{1}{2 !}$. |
| | 当 $n \geqslant 3$ 时,构造数列 $\left\{a_i\right\} 、\left\{b_i\right\} 、\left\{c_i\right\}$ 如下: |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & a_i=\sqrt[i]{i+\sqrt[i+1]{(i+1)+\cdots+\sqrt[n]{n+\sqrt[n]{1+1}}}}, i=2, \cdots, n+1 ; \\ |
| | & b_i=\sqrt[i]{i+\sqrt[i+1]{(i+1)+\cdots+\sqrt[n]{n}}}, i=2,3, \cdots, n, b_{n+1}=0 \\ |
| | & c_i=a_i^{i-1}+a_i^{i-2} b_i+\cdots+a_i b_i^{i-2}+b_i^{i-1}, i=2,3, \cdots . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 显然, $x_{n+1}=a_2, x_n=b_2$, 且 |
| | $$ |
| | \left(a_i-b_i\right) c_i=a_i^i-b_i^i=a_{i+1}-b_{i+1} . |
| | $$ |
| | 故 |
| | $$ |
| | a_i-b_i=\frac{a_{i+1}-b_{i+1}}{c_i}, i=2,3, \cdots, n . |
| | $$ |
| | 将以上 $n-1$ 个等式相乘, 并注意到 |
| | $$ |
| | a_{n+1}-b_{n+1}=(n+1)^{\frac{1}{n+1}}, |
| | $$ |
| | 则有 |
| | $$ |
| | a_2-b_2=\frac{a_{n+1}-b_{n+1}}{c_2 c_3 \cdots c_n}=\frac{(n+1)^{\frac{1}{n+1}}}{c_2 c_3 \cdots c_n} . |
| | $$ |
| | 又因为 $a_k>b_k \geqslant \sqrt[k]{k}$, 故 $c_k \geqslant k \cdot k^{\frac{k-1}{k}}>k \cdot k^{\frac{k-1}{k+1}}$, 于是 |
| | $$ |
| | x_{n+1}-x_n=a_2-b_2<\frac{1}{n !} \cdot \frac{(n+1)^{\frac{1}{n+1}}}{n^{\frac{n+1}{n+1}}}<\frac{1}{n !} . |
| | $$ |
| | 上式中当 $n>2$ 时, $\frac{n+1}{n^{n-1}}<\frac{2 n}{n^2}<1$ 是明显的. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例14. 实数 $a_1, a_2, \cdots, a_n$ 满足: $a_1+a_2+\cdots+a_n=0$, 求证: |
| | $$ |
| | \max _{1 \leqslant k \leqslant n}\left(a_k^2\right) \leqslant \frac{n}{3} \sum_{i=1}^{n-1}\left(a_i-a_{i+1}\right)^2 . |
| | $$ |
| | |
| | 证明:只需对任意 $1 \leqslant k \leqslant n$, 证明不等式成立即可. |
| | 记 $d_k=a_k-a_{k+1}, k=1,2, \cdots, n-1$, 则 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | a_k=a_k, \\ |
| | a_{k+1}=a_k-d_k, a_{k+2}=a_k-d_k-d_{k+1}, \cdots, a_n=a_k-d_k-d_{k+1}-\cdots-d_{n-1}, \\ |
| | k=a_k+d_{k-1}, a_{k-2}=a_k+d_{k-1}+d_{k-2}, \cdots, a_1=a_k+d_{k-1}+d_{k-2}+\cdots+d_1, |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 把上面这 $n$ 个等式相加, 并利用 $a_1+a_2+\cdots+a_n=0$, 可得 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | n a_k-(n-k) d_k-(n-k-1) d_{k+1}-\cdots-d_{n-1}+ \\ |
| | (k-1) d_{k-1}+(k-2) d_{k-2}+\cdots+d_1=0 . |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 由 Cauchy 不等式可得 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | \left(n a_k\right)^2= & \left((n-k) d_k+(n-k-1) d_{k+1}+\cdots+d_{n-1}\right. \\ |
| | & \left.-(k-1) d_{k-1}-(k-2) d_{k-2}-\cdots-d_1\right)^2 \\ |
| | \leqslant & \left(\sum_{i=1}^{k-1} i^2+\sum_{i=1}^{n-k} i^2\right)\left(\sum_{i=1}^{n-1} d_i^2\right) \\ |
| | \leqslant & \left(\sum_{i=1}^{n-1} i^2\right)\left(\sum_{i=1}^{n-1} d_i^2\right)=\frac{n(n-1)(2 n-1)}{6}\left(\sum_{i=1}^{n-1} d_i^2\right) \\ |
| | \leqslant & \frac{n^3}{3}\left(\sum_{i=1}^{n-1} d_i^2\right), \\ |
| | & a_k^2 \leqslant \frac{n}{3} \sum_{i=1}^{n-1}\left(a_i-a_{i+1}\right)^2 . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例15. 给定两组数 $x_1, x_2, \cdots, x_n$ 和 $y_1, y_2, \cdots, y_n$, 现知 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | x_1>x_2>\cdots>x_n>0, y_1>y_2>\cdots>y_n>0, \\ |
| | x_1>y_1, x_1+x_2>y_1+y_2, \cdots, \\ |
| | x_1+x_2+\cdots+x_n>y_1+y_2+\cdots+y_n . |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 求证: 对于任何自然数 $k$,都有 |
| | $$ |
| | x_1^k+x_2^k+\cdots+x_n^k>y_1^k+y_2^k+\cdots+y_n^k . |
| | $$ |
| | |
| | 分析:我们猜想是否有如下的递推关系: |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & x_1^k+x_2^k+\cdots+x_n^k>x_1^{k-1} y_1+x_2^{k-1} y_2+\cdots+x_n^{k-1} y_n, \\ |
| | & x_1^{k-1} y_1+x_2^{k-1} y_2+\cdots+x_n^{k-1} y_n>x_1^{k-2} y_1^2+x_2^{k-2} y_2^2+\cdots+x_n^{k-2} y_n^2 \text {, } \\ |
| | & x_1 y_1^{k-1}+x_2 y_2^{k-1}+\cdots+x_n y_n^{k-1}>y_1^k+y_2^k+\cdots+y_n^k . \\ |
| | & |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 从而联想到构造辅助命题: |
| | 若 $a_1>a_2>\cdots>a_n>0$, 且满足题设的条件,那么: |
| | $$ |
| | a_1 x_1+a_2 x_2+\cdots+a_n x_n>a_1 y_1+a_2 y_2+\cdots+a_n y_n . \label{(1)} |
| | $$ |
| | 证明因为 $a_1>a_2>\cdots>a_n>0$, 故存在正数 $b_1, b_2, \cdots b_{n-1}, b_n$ 使得: |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | a_n=b_1, \\ |
| | a_{n-1}=b_1+b_2, \\ |
| | \cdots \cdots \cdots \cdots \cdots \cdots \cdots \cdot \cdots \cdot \cdots \cdot \cdots \cdot \cdots+b_{n-1}, \\ |
| | a_2=b_1+b_2+\cdots \cdots+b_n . \\ |
| | a_1=b_1+b_2+\cdots+ |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 于是 $\quad a_1 x_1+a_2 x_2+\cdots+a_n x_n$ |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | & =\left(b_1+b_2+\cdots+b_n\right) x_1+\left(b_1+b_2+\cdots+b_{n-1}\right) x_2+\cdots+b_1 x_n \\ |
| | & =b_1\left(x_1+x_2+\cdots+x_n\right)+b_2\left(x_1+x_2+\cdots+x_{n-1}\right)+\cdots+b_n x_1 \\ |
| | & >b_1\left(y_1+y_2+\cdots+y_n\right)+b_2\left(y_1+y_2+\cdots+y_{n-1}\right)+\cdots+b_n y_1 \\ |
| | & =\left(b_1+b_2+\cdots+b_n\right) y_1+\left(b_1+b_2+\cdots+b_{n-1}\right) y_2+\cdots+b_1 y_n \\ |
| | & =a_1 y_1+a_2 y_2+\cdots+a_n y_n . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | 故(1)式成立. |
| | 再依次取 $a_i=x_i^{k-1}, x_i^{k-2} y_i, \cdots, y_i^{k-1}(i=1,2, \cdots, n)$, 利用不等式的传递性, 自大到小逐渐缩小, 即得所要证的不等式. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例16. 对于给定的大于 1 的正整数 $n$, 是否存在 $2 n$ 个两两不同的正整数 $a_1, a_2, \cdots, a_n ; b_1, b_2, \cdots, b_n$, 同时满足以下条件: |
| | (1) $a_1+a_2+\cdots+a_n=b_1+b_2+\cdots+b_n$; |
| | (2) $n-1>\sum_{i=1}^n \frac{a_i-b_i}{a_i+b_i}>n-1-\frac{1}{2002}$. |
| | |
| | 解:答案是肯定的. |
| | 取 $\quad a_1=N+1, a_2=N+2, \cdots, a_{n-1}=N+(n-1)$ ; |
| | $$ |
| | b_1=1, b_2=2, \cdots, b_{n-1}=n-1 . |
| | $$ |
| | 于是, 由(1)有 $b_n-a_n=N(n-1)$. 令 $a_n=N^2, b_n=N^2+N(n-1)$. |
| | 因此 |
| | $$ |
| | \begin{aligned} |
| | \sum_{i=1}^n \frac{a_i-b_i}{a_i+b_i} & =n-1-\left(\frac{2}{N+2}+\cdots+\frac{2(n-1)}{2(n-1)+N}+\frac{n-1}{2 N+(n-1)}\right) \\ |
| | & <n-1 . |
| | \end{aligned} |
| | $$ |
| | (上式利用了 $\frac{a_i-b_i}{a_i+b_i}=1-\frac{2 i}{2 i+N}, 1 \leqslant i \leqslant n-1$ ) |
| | 又取 $N>2002 n(n-1)$, 则 |
| | $$ |
| | \sum_{i=1}^n \frac{a_i-b_i}{a_i+b_i}>n-1-\frac{2 n(n-1)}{N}>n-1-\frac{1}{2002} . |
| | $$ |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例17. 求所有大于 1 的正整数 $n$, 使得对任意正实数 $x_1, x_2, \cdots, x_n$, 都有不等式 |
| | $$ |
| | \left(x_1+x_2+\cdots+x_n\right)^2 \geqslant n\left(x_1 x_2+x_2 x_3+\cdots+x_n x_1\right) . |
| | $$ |
| | |
| | 解:当 $n=2$ 时, 不等式为 $\left(x_1+x_2\right)^2 \geqslant 2\left(x_1 x_2+x_2 x_1\right)$, 即 $\left(x_1-x_2\right)^2 \geqslant$ 0 , 故 $n=2$ 满足题意. |
| | 当 $n=3$ 时,不等式 $\quad\left(x_1+x_2+x_3\right)^2 \geqslant 3\left(x_1 x_2+x_2 x_3+x_3 x_1\right) ,$ |
| | 等价于 |
| | $$ |
| | \left(x_1-x_2\right)^2+\left(x_2-x_3\right)^2+\left(x_3-x_1\right)^2 \geqslant 0, |
| | $$ |
| | 故 $n=3$ 满足题意. |
| | 当 $n=4$ 时, 不等式为 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | \left(x_1+x_2+x_3+x_4\right)^2 \geqslant 4\left(x_1 x_2+x_2 x_3+x_3 x_4+x_4 x_1\right) \\ |
| | \Leftrightarrow\left(x_1-x_2+x_3-x_4\right)^2 \geqslant 0 . |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 故 $n=4$ 满足题意. |
| | 下证当 $n>4$ 时, 不等式不可能对任意正实数 $x_1, x_2, \cdots, x_n$ 都成立. |
| | 取 |
| | $$ |
| | x_1=x_2=1, x_3=x_4=\cdots=x_n=\frac{1}{5(n-2)}, |
| | $$ |
| | 则原不等式为 |
| | $$ |
| | \left[1+1+(n-2) \cdot \frac{1}{5(n-2)}\right]^2 \geqslant n\left(1+\frac{2}{5(n-2)}+\frac{n-3}{25(n-2)^2}\right) |
| | $$ |
| | $$ |
| | \Leftrightarrow \frac{121}{25} \geqslant n+\frac{2 n}{5(n-2)}+\frac{n(n-3)}{25(n-2)^2}, |
| | $$ |
| | 这与 $\frac{121}{25}<5 \leqslant n$ 矛盾. |
| | 所以满足题意的正整数 $n$ 为 $2 、 3 、 4$. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|
| | |
| | |
| | 例18. 已知正整数 $n \geqslant 2$, 实数 $a_1 \geqslant a_2 \geqslant \cdots \geqslant a_n>0, b_1 \geqslant b_2 \geqslant \cdots \geqslant b_n>0$, 并且有: $a_1 a_2 \cdots a_n=b_1 b_2 \cdots b_n, \sum_{1 \leqslant i<j \leqslant n}\left(a_i-a_j\right) \leqslant \sum_{1 \leqslant i<j \leqslant n}\left(b_i-b_j\right)$, 问: 是否一定有 $\sum_{i=1}^n a_i \leqslant(n-2) \sum_{i=1}^n b_i$ ? |
| | |
| | 解:不一定. |
| | 令 |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | a_1=a_2=\cdots=a_{n-1}=h, a_n=\frac{1}{h^{n-1}} ; \\ |
| | b_1=k, b_2=b_3=\cdots=b_{n-1}=1, b_n=\frac{1}{k}(k \geqslant 1) . |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | (想法是把 $h$ 取的充分大, 这样 $\sum_{i=1}^n a_i$ 可以充分大, 为了不让 $\sum_{1 \leqslant i<j \leqslant n}\left(a_i-a_j\right)$ 过大, 可以把 $a_1, a_2, \cdots, a_{n-1}$ 取成相同的数, 反向考虑 $b_i$ 的取法. |
| | ) |
| | $$ |
| | \begin{gathered} |
| | \text { 则 } \sum_{1 \leqslant i<j \leqslant n}\left(a_i-b_j\right) \leqslant \sum_{1 \leqslant i<j \leqslant n}\left(b_i-b_j\right) \text { 等价于 } \\ |
| | (n-1) h-\frac{n-1}{h^{n-1}} \leqslant(n-1) k-\frac{n-1}{k} . \\ |
| | k-h \geqslant \frac{1}{k}-\frac{1}{h^{n-1}} . |
| | \end{gathered} |
| | $$ |
| | 即 |
| | $$ |
| | k-h \geqslant \frac{1}{k}-\frac{1}{h^{n-1}} . |
| | $$ |
| | 注意到 $k \geqslant 1, h>0$, 故只须 $k-h \geqslant 1$, 即 $k \geqslant h+1$ 即可. |
| | 而 $\sum_{i=1}^n a_i>(n-2) \sum_{i=1}^n b_i$ 等价于 |
| | $$ |
| | (n-1) h+\frac{1}{h^{n-1}}>(n-2)\left[k+(n-2)+\frac{1}{k}\right] . |
| | $$ |
| | 为简便起见, 取 $k=h+1$, 仅需 $(n-1) h>(n-2)[h+1+(n-2)+1]$, 即 $h>n^2-2 n$ 即可. |
| | 取 $h=n^2-2 n+1=(n-1)^2$, 此时, 便有 $\sum_{i=1}^n a_i> (n-2) \sum_{i=1}^n b_i$. |
| | 说明. |
| | 事实上, 我们可以证明 $\sum_{i=1}^n a_i \leqslant(n-1) \sum_{i=1}^n b_i$. |
| | |
| |
|
| |
|
| |
|